Wat is een slimme thermostaat en wat levert die op?

Een slimme thermostaat is zo’n aankoop waar ik lang sceptisch over was. Een gewone thermostaat doet toch ook gewoon zijn werk? Toen ik er een paar jaar geleden toch een ophing, deels uit nieuwsgierigheid, verwachtte ik een gadget. Het werd uiteindelijk een van de goedkoopste manieren om structureel wat gas te besparen, maar niet om de reden die de reclames noemen. In dit artikel leg ik uit wat een slimme thermostaat precies is, wat hij realistisch oplevert, en voor wie hij wel en niet de moeite waard is. Met mijn eigen verbruikscijfers erbij.

Wat is een slimme thermostaat eigenlijk?

Een slimme thermostaat is een thermostaat die je op afstand bedient via een app, en die zelf leert wanneer je warmte nodig hebt. Waar een klassieke klokthermostaat een vast schema volgt dat jij instelt, kijkt een slim exemplaar mee: hij weet wanneer je thuiskomt (via je telefoon of via bewegingssensoren), hij houdt rekening met hoe snel jouw huis opwarmt, en hij zet de verwarming eerder uit als het buiten zacht is. Het idee: geen warmte verstoken als er niemand thuis is, en toch een warm huis op het moment dat je binnenkomt.

De bekende modellen kosten grofweg tussen de 100 en 250 euro. Sommige installeer je zelf in een half uur, andere vragen om een monteur, zeker als je bedrading verouderd is. Check voor je koopt of het model past bij jouw ketel of warmtepomp, want niet elke thermostaat werkt met elk systeem. Dat is de meest gemaakte fout: een mooie thermostaat kopen die vervolgens niet met je installatie praat.

Wat levert hij echt op?

Hier moet ik de reclames tegenspreken. Je ziet vaak beloftes van 20 tot 30 procent besparing. Dat haal je alleen als je nu echt slecht stookt: de hele dag 21 graden, ook als er niemand is. Kwam je van een goed ingestelde klokthermostaat, zoals ik, dan is de winst veel bescheidener. In mijn geval bespaarde de slimme thermostaat ongeveer 6 procent op mijn gasverbruik, wat neerkwam op zo’n 60 tot 90 euro per jaar. Met een aankoopprijs van rond de 180 euro was hij er in ruim twee jaar uit. Prima, maar geen wonder.

De echte winst zat voor mij niet in de slimme algoritmes, maar in het inzicht. Doordat ik in de app precies zag wanneer de ketel aansloeg, betrapte ik mezelf op stookgedrag dat nergens op sloeg. De verwarming die ’s avonds nog een uur doorstookte terwijl we al naar bed waren, bijvoorbeeld. Dat soort dingen pas je aan zodra je ze ziet. De thermostaat is in die zin vooral een spiegel.

Voor wie is het de moeite waard?

Even nuchter wie er wél en niet baat bij heeft:

• Wel de moeite: als je nu geen tijdschema gebruikt, als je onregelmatige werktijden hebt, of als je vaak vergeet de verwarming lager te zetten. Dan pakt de automatiek echt winst.
• Twijfelachtig: als je al netjes met een klokthermostaat stookt en discipline hebt. Dan koop je vooral gemak en inzicht, geen grote besparing.
• Minder effectief: bij vloerverwarming, die traag reageert. Slim aansturen levert dan minder op, omdat je de warmte niet snel aan en uit kunt zetten.

Waar je op let bij de aankoop

Ga je er een kopen, let dan op een paar praktische dingen. Kijk eerst of het model past bij je verwarmingssysteem: de meeste fabrikanten hebben een compatibiliteitscheck op hun site, gebruik die. Let op of je een aparte hub of gateway nodig hebt, want dat is soms een verborgen kostenpost. En kies bij voorkeur een systeem met slimme radiatorknoppen als je per kamer wilt regelen: het scheelt gas om alleen de kamers te verwarmen waar je bent. Die knoppen koop je los bij en zijn een fijne aanvulling, al lopen de kosten dan wel op.

Mijn advies: koop een slimme thermostaat om het gemak en het inzicht, niet omdat je een grote besparing verwacht. Verdien je hem in een paar jaar terug, mooi meegenomen. Maar de echte winst in huis zit in isolatie en in je stookgedrag, niet in een slim kastje aan de muur. Wil je de rest van de laagdrempelige besparingen op een rij, kijk dan in onze hub over energie besparen. En wie eerst het grote plaatje van eigen opwek wil snappen, leest onze uitleg over hoeveel zonnepanelen je nodig hebt.