Wat is een omvormer bij zonnepanelen en waarom heb je er een?

De omvormer is het onderdeel van je zonnepanelen waar je bij de aankoop het minst over nadenkt, en waar je een jaar of tien later ineens het meest mee te maken krijgt. Bij mij begaf het ding het na acht jaar, ruim voordat de panelen zelf ook maar iets inleverden. Dat kostte me een kleine 1.200 euro en bijna twee weken vrijwel zonder opbrengst, want een nieuwe bestellen en laten plaatsen ging in het hoogseizoen niet zo vlot. Sindsdien kijk ik bij elke offerte net zo goed naar dit kastje als naar de panelen erboven. Hieronder leg ik uit wat een omvormer doet, welke soorten er zijn en waar je op let voordat je tekent.

Wat doet een omvormer precies

Je zonnepanelen maken gelijkstroom (DC). Je stopcontacten en het elektriciteitsnet werken op wisselstroom (AC). De omvormer zit daar precies tussenin: hij zet de gelijkstroom van je dak om naar bruikbare wisselstroom, zodat je wasmachine, je cv-pomp en de rest van het huis er iets mee kunnen. Zonder omvormer heb je stroom op je dak die nergens heen kan. Het is dus geen luxe-optie maar het hart van de installatie.

Een goede omvormer doet meer dan alleen omzetten. Hij zoekt continu naar het punt waarop je panelen het meeste vermogen leveren (dat heet MPPT, maar onthoud vooral: hij haalt eruit wat erin zit), en hij houdt je opbrengst bij zodat je in een app kunt zien wat je dak doet. Die monitoring is handiger dan hij klinkt, want daaraan zag ik als eerste dat er iets mis was toen mijn oude omvormer begon te haperen.

Welke soorten omvormers zijn er

String-omvormer

De klassieke keuze en op de meeste daken nog steeds de standaard. Alle panelen worden in serie (een string) op een centrale omvormer aangesloten, meestal in de meterkast of op zolder. Voordeel: relatief goedkoop en simpel. Nadeel: als een paneel in de schaduw ligt, zakt de opbrengst van de hele reeks mee. Op een onbeschaduwd dak op het zuiden is dat zelden een probleem.

Power optimizers

Een tussenvorm. Je houdt een centrale omvormer, maar onder elk paneel zit een klein kastje (een optimizer) dat dat paneel apart aanstuurt. Ligt een paneel in de schaduw, dan trekt het de rest niet omlaag. Dit is de moeite waard bij een dak met een dakkapel, een schoorsteen of een boom die af en toe schaduw geeft. Je betaalt er wel meer voor.

Micro-omvormers

Hierbij krijgt elk paneel zijn eigen kleine omvormer, direct op het dak. Maximale flexibiliteit en de beste optie bij een lastig dak met meerdere richtingen, maar ook de duurste oplossing. En bedenk: meer kastjes op het dak betekent ook meer onderdelen die op termijn kunnen uitvallen, al zit er meestal een lange garantie op.

Wat kost een omvormer en hoe lang gaat hij mee

Een string-omvormer voor een gemiddelde woninginstallatie kost ongeveer 800 tot 1.500 euro, afhankelijk van vermogen en merk. Bij optimizers of micro-omvormers loopt dat op, soms met 500 tot 1.000 euro of meer voor een compleet dak. In een offerte zit dat bedrag meestal verstopt in de totaalprijs, dus vraag er gerust apart naar.

En dan het punt dat vaak wordt vergeten in de terugverdiensom: een omvormer gaat gemiddeld 10 tot 15 jaar mee, terwijl je panelen 25 jaar of langer meekunnen. De kans is dus reeel dat je halverwege de rit een keer een nieuwe omvormer betaalt. Reken dat mee. Ik hou zelf in mijn spreadsheet een reservering aan van rond de 1.000 euro voor die vervanging, zodat de terugverdientijd die ik opschrijf ook echt klopt en niet mooier is dan de werkelijkheid.

Waar let je op bij de keuze

Je kiest zelden los een omvormer, je kiest een installateur die er een adviseert. Toch is het goed om te weten waar je naar vraagt:

• Het vermogen moet passen bij je panelen. Een omvormer die iets kleiner is dan het piekvermogen van je dak (lichte onderdimensionering) is prima en soms zelfs efficient, maar te klein kost je opbrengst op zonnige dagen.
• Kijk naar de garantie. Gangbare merken als SMA, SolarEdge, Enphase, Huawei en Growatt geven vaak 5 tot 12 jaar, soms tegen bijbetaling te verlengen. Langere garantie is bij dit onderdeel echt geld waard.
• Wil je later een thuisbatterij of een laadpaal? Vraag dan of de omvormer daar geschikt voor is, dat scheelt een dubbele investering.
• Controleer of de monitoring gratis is en of je zelf bij je data kunt, zonder verplicht abonnement.

Laat voor een eerlijke prijs altijd twee of drie offertes naast elkaar leggen, bijvoorbeeld via een onafhankelijke offertevergelijker, en werk met een gecertificeerde installateur. Niet om de laagste prijs te pakken, maar om te zien of het geadviseerde type omvormer bij jouw dak past of alleen bij de voorraad van die ene verkoper. Overweeg je zonnepanelen vooral omdat je huis nog niet af is: begin dan liever bij de schil. Waarom je beter eerst kunt isoleren voordat je groot investeert, lees je in mijn stuk over hoe je erachter komt of je huis al spouwmuurisolatie heeft. Meer over opwekken vind je in het dossier zonnepanelen.