Zonnepanelen op oost en west of op het zuiden: wat vergelijk je?

Als je kiest tussen zonnepanelen op het zuiden of op oost en west, vergelijk je in de praktijk vooral twee dingen: de totale stroomopbrengst over het jaar en het moment waarop die stroom beschikbaar is. Bij een gelijk geïnstalleerd vermogen, vergelijkbare schaduw en een gunstige helling leveren panelen op zuid meestal de hoogste jaaropbrengst, terwijl een oost-westopstelling de productie meer spreidt over ochtend en namiddag. Juist die spreiding kan beter aansluiten op je eigen verbruik. Volgens Milieu Centraal over prijs en opbrengst van zonnepanelen levert zuid in een gunstige hellingshoek de meeste stroom, maar kan oost-west slimmer zijn als je je eigen zonnestroom beter over de dag wilt benutten.

De kern van de vergelijking: piek rond de middag of spreiding over de dag

Een zuidopstelling produceert relatief veel rond het midden van de dag. Dat is gunstig als je vooral naar maximale jaaropbrengst kijkt. Een oost-westopstelling begint eerder op gang, loopt rustiger door de middag en houdt later op de dag langer productie vast. Daardoor heb je minder een scherpe middagpiek en meer productie op momenten waarop veel huishoudens juist stroom gebruiken, zoals in de ochtend en aan het einde van de middag.

Dat verschil is niet theoretisch. Milieu Centraal over meer zonnestroom zelf verbruiken noemt oost en west expliciet als interessante richting als je meer van je eigen zonnestroom wilt gebruiken. Daar staat ook dat onderzoeken in echte huishoudens en rekenmodellen uitkomen op ongeveer 3% tot 6% meer eigen verbruik bij oost-west dan bij zuid, juist doordat productie en verbruik beter samenvallen.

Wat bedoel je precies met opbrengst?

Veel vergelijkingen gaan te snel uit van één getal: het aantal kilowattuur per jaar. Dat is nuttig, maar niet genoeg. Bij deze keuze kun je opbrengst beter in drie lagen bekijken:

• Jaaropbrengst: hoeveel stroom leveren de panelen samen in een jaar op?
• Dagprofiel: op welke uren van de dag komt die stroom vrij?
• Eigen verbruik: hoeveel van die opgewekte stroom gebruik je direct in huis?

Wie alleen naar laag 1 kijkt, komt vaak uit op zuid. Wie laag 2 en 3 meeneemt, ziet waarom oost-west regelmatig interessant is, ook als de totale productie per paneel iets lager ligt.

Wanneer past zuid vaak beter?

Een zuidopstelling past meestal beter als je primaire doel is: zoveel mogelijk jaarlijkse productie uit een paneel halen. Dat kan logisch zijn als je dak gunstig ligt en je verbruik overdag al behoorlijk hoog is. Denk aan thuiswerk, apparaten die overdag draaien of een woning waarin overdag vaak iemand aanwezig is.

Ook als je vooral wilt vergelijken op klassieke terugrekenmodellen op basis van jaaropbrengst, zal zuid vaak als beste uit de bus komen. Milieu Centraal noemt zuid, zuidwest en zuidoost in een hellingshoek van ongeveer 36 graden als de liggingen met de hoogste stroomopbrengst.

Wanneer past oost-west vaak beter?

Oost-west is vooral logisch als je wilt dat opwek en verbruik beter op elkaar aansluiten. Dat speelt bijvoorbeeld bij huishoudens die ’s ochtends stroom gebruiken voor ontbijt, ventilatie of warm water, en later op de middag opnieuw voor koken, wassen of laden.

Een fictief voorbeeld: stel dat twee systemen op jaarbasis niet exact evenveel opwekken, maar systeem A op zuid vooral tussen 11.00 en 15.00 uur piekt, terwijl systeem B op oost-west ook al vroeg en later op de dag merkbaar levert. Als je juist op die randen van de dag veel gebruikt, kan systeem B financieel of praktisch aantrekkelijker zijn, ondanks een lagere theoretische jaaropbrengst. Dat is geen garantie, maar wel precies het soort vergelijking dat je moet maken. Productie in de vroege ochtend en avond hangt sterk af van seizoen, zonhoogte en schaduw; reken niet op zonnestroom na zonsondergang.

Daar komt een actuele ontwikkeling bij. RVO in de monitor zon-PV schrijft dat de salderingsregeling stopt per 1 januari 2027 en dat voor huishoudens het belang van eigen gebruik daardoor toeneemt. RVO benadrukt ook dat de terugverdientijd steeds meer afhangt van hoeveel opgewekte stroom je zelf gebruikt.

Vergelijk op deze 5 punten

1. Wanneer gebruik je thuis stroom?
   Ben je vooral overdag thuis of juist vooral in de ochtend en avond? Dat maakt het opwekprofiel direct relevant.
2. Wil je maximale productie of betere spreiding?
   Zuid is vaak sterker op piekopbrengst, oost-west op verdeling over de dag.
3. Heb je apparaten die je slim kunt sturen?
   Laadpaal, warmtepomp of vaatwasser kunnen helpen verbruik naar zonnige uren te verplaatsen. Daardoor kan ook een zuidopstelling beter aansluiten; laat het effect voor beide opstellingen vergelijken.
4. Hoe belangrijk wordt eigen verbruik voor jouw situatie?
   Sinds de aangekondigde beëindiging van salderen wordt dat een zwaarder criterium dan voorheen.
5. Is je dak uit één vlak of uit meerdere richtingen opgebouwd?
   Bij meerdere dakvlakken is de vergelijking vaak praktischer dan puur theoretisch. Ook de keuze van de omvormer kan dan relevant zijn; lees daarover meer in wat een omvormer bij zonnepanelen doet.

Wat je beter niet vergelijkt alsof het hetzelfde is

Een veelgemaakte fout is om zuid en oost-west te behandelen als twee varianten met alleen een ander jaartotaal. Dat klopt niet. Je vergelijkt namelijk andere productiecurves. De vraag is dus niet alleen: welk systeem wekt meer op? De betere vraag is: welk systeem wekt stroom op wanneer jij die waarschijnlijk gebruikt?

Ook is het verstandig om oriëntatie niet te verwarren met systeemgrootte. Hoeveel panelen je nodig hebt, is een andere vraag dan de vraag op welk moment van de dag ze produceren. Voor dat eerste onderwerp past eerder een apart artikel zoals hoeveel zonnepanelen je nodig hebt.

Korte checklist voor je vergelijking

• Bekijk niet alleen kWh per jaar, maar ook de productie per uur of per dagdeel.
• Zet je grootste stroomverbruikers op een rij: koken, laden, warm water, wassen, koelen.
• Noteer of dat verbruik vooral in de ochtend, middag of avond valt.
• Check of je doel maximale opbrengst is of meer direct eigen gebruik.
• Laat offertes hetzelfde uitgangspunt gebruiken, zodat je profielen eerlijk vergelijkt.

Deze uitleg is samengesteld met AI en gecontroleerd aan de hand van de vermelde bronnen. Lees over de redactie en onze werkwijze. Er is geen afzonderlijke beoordeling door een menselijke vakspecialist uitgevoerd.