Kan een warmtepomp ook je huis koelen in de zomer?

Toen ik mijn warmtepomp liet plaatsen, dacht ik vooral aan de winter. Aan die eerste koude ochtend zonder cv-ketel, en of het huis wel warm zou worden. Dat het ding ook zou kunnen koelen in de zomer, was voor mij een bijzaak. Tot de eerste hittegolf kwam en mijn slaapkamer op de eerste verdieping tegen de 28 graden liep. Toen werd die koelfunctie ineens heel interessant. In dit artikel leg ik uit of een warmtepomp echt kan koelen, wat je ervan mag verwachten, en wat het aan stroom kost. Met de cijfers uit mijn eigen huis erbij.

Ja, maar lang niet elke warmtepomp koelt

Het korte antwoord: veel warmtepompen kunnen koelen, maar niet allemaal, en het gebeurt niet automatisch. Een warmtepomp verplaatst warmte. In de winter haalt hij warmte van buiten naar binnen, en dat proces kun je bij de meeste modellen omdraaien: warmte van binnen naar buiten, zodat je huis afkoelt. Of jouw pomp dat kan, hangt af van het type en van hoe de installateur hem heeft ingesteld. Een hybride warmtepomp, die samenwerkt met je oude cv-ketel, koelt in de regel niet. Een volledige lucht-water- of grondwarmtepomp meestal wel, mits de koelfunctie is aangezet en je afgiftesysteem het aankan.

Dit is precies het soort ding dat in een offerte weggemoffeld wordt. Ik ging er gewoon van uit dat mijn pomp zou koelen, maar de koelfunctie stond bij oplevering uit. Eén telefoontje naar de installateur en een softwarematige instelling later deed hij het wel. Vraag er dus expliciet naar voordat je tekent, en laat het bij oplevering testen.

Actief koelen versus passief koelen

Er zijn twee smaken. Actief koelen doet een lucht-waterwarmtepomp: de compressor draait om en koelt het water in je vloer of radiatoren actief. Dat werkt goed, maar kost stroom. Passief koelen kun je alleen met een bodemgebonden warmtepomp: je gebruikt de koude van de bodem zonder dat de compressor hard hoeft te werken. Dat is bijna gratis koelen, alleen de pomp verbruikt wat. Passief koelt minder krachtig, maar het houdt je huis in de zomer wel een paar graden aangenamer, en dat voor een habbekrats.

Wat het in de praktijk oplevert

Eerlijk zijn: een warmtepomp is geen airco. Verwacht niet dat je huis binnen een uur naar 21 graden zakt terwijl het buiten 33 is. Koelen via vloerverwarming gaat traag en zacht. In mijn jaren-30 huis scheelt het gemiddeld 3 tot 4 graden ten opzichte van niks doen. Dat klinkt bescheiden, maar het verschil tussen 27 en 23 graden in je woonkamer is groot. Het haalt de scherpe randjes van een hittegolf af, meer niet. Wie een tropische slaapkamer koud wil blazen, is beter af met een aparte airco.

Waar je op moet letten als je serieus wilt koelen met je warmtepomp:

• Vloerverwarming werkt het best voor koelen, omdat het grote oppervlak de koude gelijkmatig verdeelt.
• Radiatoren koelen nauwelijks: het oppervlak is te klein en er ontstaat snel condens.
• Een goed geïsoleerd huis houdt de koelte veel langer vast. Isoleren loont dus dubbel.
• Zonwering buiten (screens, luiken) doet meer tegen de warmte dan welke koeling ook. Hou de zon buiten voordat je hem eruit moet koelen.

Let op condens en die vervelende vochtige vloer

Bij koelen loop je een risico dat je bij verwarmen nooit hebt: condensvorming. Als je het water in de vloer te koud maakt, slaat vocht neer op de vloer, net als op een koud glas fris. Een fatsoenlijke installatie heeft een vochtsensor die de vloertemperatuur begrenst, zodat dit niet gebeurt. Vraag daarnaar. Ik heb ooit bij een kennis een gladde, klamme plavuizenvloer gezien omdat die sensor ontbrak. Geen ramp, maar wel vervelend en volledig te voorkomen.

Wat kost koelen aan stroom?

Hier wil ik nuchter blijven, want dit wordt vaak mooier voorgesteld dan het is. Actief koelen kost gewoon stroom. In mijn geval draaide de meter in een warme zomer met een stuk of twintig echt hete dagen ongeveer 150 tot 250 kWh extra over het hele seizoen. Tegen een stroomprijs van rond de 30 cent is dat 45 tot 75 euro per zomer. Passief koelen zou een fractie daarvan kosten, maar dat kan ik met mijn lucht-waterpomp niet. Draaien je zonnepanelen in de zomer op volle toeren, dan dek je dat verbruik grotendeels met eigen opwek. Hoeveel panelen je daarvoor nodig hebt, hangt af van je totale verbruik: reken dat rustig even door via hoeveel zonnepanelen je echt nodig hebt.

Verdient koelen zich terug? Nee, en dat is prima

Laat ik eerlijk zijn: koelen met je warmtepomp verdient zich niet terug in geld. Het kost stroom en levert je niks op behalve comfort. Maar dat comfort is het punt. Je hebt de warmtepomp toch al voor de verwarming, en de koelfunctie zit er in veel gevallen gratis bij. Zolang je geen aparte airco hoeft te kopen die honderden euro’s kost, is meeliften op de warmtepomp de verstandige keuze. Zie het als een prettige bijvangst van een investering die je vooral voor de winter deed, niet als een besparing op zich. Wil je verder kijken naar de complete afweging rond zo’n installatie, dan vind je meer verdieping in onze hub over warmtepompen en verwarmen.

Mijn advies: zet die koelfunctie aan, hou je verwachtingen realistisch, en combineer hem met goede zonwering en isolatie. Dan haal je er in de zomer echt iets uit, zonder dat je energierekening ontspoort.